Budowa i historia Kolejki Leśnej - 1916 r.

Kolejkę Leśną zbudował w 1916 r. zaborca austriacki. Zamierzony cel inwestycji to wycinka drzewa z Puszczy Kozienickiej oraz wywóz polskiego budulca do własnego kraju. Droga żelazna układana na przęsłach rozpoczynała swoją trasę od Tartaku Państwowego do wsi Słowiki (według innej relacji Garbatka – Słowiki – Leśna Rzeka w kierunku na Bogucin). Tor kolejki miał 750 mm szerokości. Ten krótki odcinek drogi nie zaspokoił apetytu okupanta. Pragnął wedrzeć się w głąb puszczy, by powiększyć obszar zagrabionego mienia. Toteż kontynuowano wydłużanie trasy Kolejki Leśnej. I tak powstał drugi odcinek o długości 22 km: Garbatka - Cztery Kopce, łączący tartak z kilkoma składami drewna.

Po roku 1918 Kolejkę Leśną przejął polski rząd. Należała do Lasów Państwowych w Radomiu. Wagony natomiast były własnością Tartaku Państwowego w Garbatce. Do 1936 r. istniała przy tartaku jednostanowiskowa parowozownia, którą później przeniesiono w pobliżu Nadleśnictwa w Garbatce. Jako środka trakcyjnego używano czteroosiowego parowozu firmy „Henschel". Była to lekka maszyna, pozostałość wojskowych kolei polowych. Pod koniec okupacji hitlerowskiej kursowała lokomotywa spalinowa. Dla niej zbudowano wiatę.

Po wyzwoleniu, w roku 1946 powstał czwarty odcinek trasy: Pionki - Kobyli Las, który połączył ze sobą dwie niezależne linie: Garbatkę — Cztery Kopce — Pionki — Lewaszówkę, wjeden system transportu leśnego. Kolejka Leśna przewoziła średnio 3.500 m3 drewna. Dysponowano blisko 60 wózkami końcowymi, kilkoma węglarkami i wagonami osobowymi.

W latach 1947-50 wybudowano parowozownię w Pionkach. Wykonała ją firma STB, a budowę nadzorował Leonard Jaworski. Przebudowano również dwa mosty, na Zagożdżonce i w Stokach, z drewnianych na betonowe (oba zachowane do dnia dzisiejszego). Jednakże władze Lasów Państwowych w Radomiu zdecydowały przenieść bazę z Garbatki do Pionek, a także zlikwidowanie odcinka: Garbatka - Kobyli Las.

W 1946 roku na całej kolejce Garbatka – Pionki – Stoki użytkowane były dwa parowozy i dwie lokomotywy spalinowe, 19 par wózków kłonicowych, 10 węglarek. Długość linii wynosiła 30 km. W latach pięćdziesiątych długość całej sieci wynosiła ponad 50 km. W późniejszym czasie na kolejce pracowały parowozy typu HF m.in. Tx 1113 i Tx 1124 oraz parowóz polskiej produkcji typu LAS Ty 1131-55.

W latach 1962-63 zlikwidowano odcinek Garbatka-Letnisko – składnica na 7 km. Rozbiórkę całej sieci kolei leśnej rozpoczęto w lipcu 1981 r. Na kolejce pozostały dwa wagony osobowe, które po likwidacji kolejki służyły jako przebieralnia w OTL Pionki oraz dwie lokomotywy spalinowe, które z czasem również zostały pocięte na złom.

Potem coraz częściej stawiano znak zapytania nad przydatnością Kolejki Leśnej jako środka transportu służącego do wywózki drewna z puszczy. Przyczynę upatrywano w ro-snących kosztach eksploatacji oraz utrzymania załogi. Zagrożeniem dla kolejki wąskotorowej stały się samochody transportowe, które były o wiele tańsze w eksploatacji oraz mogły się przemieszczać po lesie do różnych składów drewna. W kwietniu 1981 r. zapadła decyzja ojej likwidacji. Dzisiaj dla niewtajemniczonych trudno znaleźć po niej ślad. Wśród mieszkańców Garbatki zostały wspomnienia i funkcjonujące określenie: „Tam, gdzie kiedyś była kolejka".

Idea odbudowy kolei powstała w 2002 roku z inicjatywy Pawła Szweda - prezesa Fundacji Polskich Kolei Wąskotorowych z siedzibą w Pionkach. Z całej Polski sprowadzany jest tabor kolejowy charakterystyczny dla kolei leśnych oraz ten, który zagrożony był likwidacją na innych kolejkach o tym samym rozstawie szyn. Hala parowozowni została wyremontowana i mieści teraz czynny cały rok bar-pizzerię. Tabor kolejowy w części został odrestaurowny i wyeksponowany wokół hali. Dużego poparcia w tworzeniu skansenu udzieliło Nadleśnictwo Kozienice. Przykładem ogromnej pomocy może być również firma BOCHEM i firma pana Krzysztofa Wacha z Pionek dzięki, którym uratowano przed pocięciem na złom wiele eksponatów m.in.: dwie lokomotywy WLs40 oraz lokomotywę Lyd1. Prace restauracyjne wspierają również firmy, osoby prywatne i inne instytucje: "ELGIS" Zalesie, "MAROBEX", "Tymex", pan Andrzej Cybulski, Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Garbatce-Letnisko. W skansenie stale trwają prace przy restauracji taboru wąskotorowego. Kolejnym etapem będzie odbudowa samej linii kolei leśnej. Najpierw do Rezerwatu "Królewskie Źródła" a potem do Garbatki-Letnisko.

Źródło: Kronika Garbatki